दृश्यम; बरंच अदृश्य जे सहज दिसतं...

आज पुन्हा एक चित्रपट थिएटरमध्ये जाऊन कार्यालयीन सहकार्यांसह पाहाण्याचा उत्तम योग जुळून आला. ट्रेलर पाहिलं तेव्हाच चित्रपट पाहायचा निर्णय झाला होता. निर्णय होऊन प्रत्यक्ष चित्रपट पाहायला जाण्याचा प्रसंग मात्र विरळा. चित्रपट संपला तेव्हा दिग्दर्शकाने एक मस्त 'पंच' दिलेला होता प्रेक्षकांना.

मानवी मनाच्या स्मृतीपटलावर अक्षरं किंवा ध्वनीपेक्षा दृश्य अधिक खोलवर कोरलं जातं आणि तेच चटकन आठवतं ही साधी मानसशास्त्रीय संकल्पना या चित्रपटाच्या शिर्षकाच्या मुळाशी आहे. या मानसशास्त्रीय सत्याचा उपयोग या चित्रपटाचा नायक (की खलनायक हे ज्याने त्याने ठरवावं) एक खून लपवण्यासाठी कशा खुबीने करत राहातो, हे दिग्दर्शकाने उत्तमरित्या दाखवलं आहे. बाकी कथानक, दिग्दर्शन, अभिनय या विषयी मुद्दाम जास्त लिहीत नाही. कारण एक तर तो माझा प्रांत नाही आणि त्या अनुशंगाने खूप काही लिहून आलंच आहे.
बरंच अदृश्य जे सहज दिसतं.. असं जे मी शिर्षकात म्हटलं आहे त्या विषयीच आज लिहायचं आहे.

हा चित्रपट पाहिल्यावर खून कसा लपवावा याचं प्रशिक्षणच मिळतं, अशी काहींची प्रतिक्रिया येते. ज्याने काहीच वाचलेलं नाही त्याला जर कोणी तरी एक किंवा दोन ओळीत चित्रपटाची कथा सांगण्याचा प्रयत्न केला तर त्याचा  असाच समज होण्याची शक्यता अधिक आहे. एवढंच काय, पोलिस महानिरीक्षक असलेली तब्बू देखील चित्रपट पाहून गुन्हा करण्याची शक्यता एक पोलिस अधिकारी म्हणून याच चित्रपटात व्यक्त करताना दाखवलेली आहे; पण माझी अनुभुती मात्र अगदी वेगळी होती. गुन्हेगाराने गुन्हा लपवण्याचा कितीही प्रयत्न केला तरी पोलिसांची 'नजर' त्याला कशी शोधते, हे अधिक जोरकसपणे या चित्रपटातून प्रेक्षकांच्या मनावर बिंबवले जाते, असे मला वाटते. खदानीतल्या तलावात बुडवलेली गाडी सापडली असे सांगताना एक पोलिस अधिकारी अजय देवगणच्या हालचाली टिपतो हे दृश्य तर त्याची केवळ वरवरची झलक आहे. साळगावकर कुटुंबियांच्या जबाबातला ठामपणा, अगदीच निष्पाप वयात असतानाही न चुकता दिलेली उत्तरं आणि त्यामुळे  कोणताही पुरावा सापडत नसताना, संशयाच्या विरोधात जाणारेच साक्षी आणि पुरावे असतानाही घटनेचा आयजी असलेल्या तब्बुने लावलेला बिनचूक अंदाज माझ्या वरच्या विधानाचा प्रत्यय देताे. त्यामुळे पोलिसांना कसं मुर्ख बनवता येतं हे नाही, तर ते किती हुशार असतात हेच चित्रपट पाहाताना मनावर बिंबत जातं.

टीनएजर मुलींच्या बाबतीत समवयस्क मुलांकडून किंवा वयस्क पुरूषांकडूनही होणाऱ्या गैरवर्तनाला कशा रितीने सामोरे जायचे नाही, हेही हा चित्रपट प्रभावीपणे सांगून जातो. अर्थात, या संदर्भात प्रबोधन करणारं एक वाक्यही या चित्रपटात नाही तरीही.  तिच बाब रात्री घराबाहेर राहाणाऱ्या कर्त्या माणसांनी काय करायला नको हे अधोरखीत करण्याच्या बाबतीतही म्हणता येईल. एकुलते एक असलेल्या पाल्यांचे अती लाड काय परीणाम घडवतात, यावरही अत्यंत मार्मिक भाष्य दिग्दर्शकाने सहजपणे केले आहे. भ्रष्ट पोलिस अधिकारी दाखवताना पोलिसांतला प्रामाणिक चेहराही जाणीवपूर्वक समोर ठेवला गेला आहे.

असे असले तरी कुटुंबासाठी काहीही करण्याचे, अगदी सदोष मनुष्यवधासारख्या गंभीर घटनेचे पुरावे नष्ट करण्यापासून पोलिसांची सतत दिशाभूल करण्यापर्यंतच्या गुन्ह्याचे केलेले ग्लोरिफिकेशन मात्र असमर्थनीयच म्हणायला हवे.  यातून 'फॅमिली बाऊंडींग' दाखवले गेले आहे, असे म्हणून त्याचे समर्थन करताच येणार नाही, असे मला वाटते. अर्थात, अनपेक्षितपणे किंवा अपघाताने का असेना झालेल्या मनुष्यवधाबाबत चित्रपटाचा नायक आणि त्याचे कुटुंबीय लगेचच पोलिसांना माहिती देऊन मोकळे झाले असते तर ती चित्रपटाची कथाच नव्हती. हिंदी चित्रपटातले हिरो राॅबिनहूड दाखवण्यात हिंदी प्रेक्षकांची उत्तेजना सामावलेली असेल तर बिचारा दिग्दर्शक तरी काय करेल, नाही?